Uplistsikhe

Uplistsikhe (Georgian: უფლისციხე [upʰlistsʰixɛ]; literally, “the lord’s fortress”) is an ancient rock-hewn town in eastern Georgia, some 10 kilometers east of the town of Gori, Shida Kartli.

Built on a high rocky left bank of the Mtkvari River, it contains various structures dating from the Early Iron Age to the Late Middle Ages, and is notable for the unique combination of various styles of rock-cut cultures from Anatolia and Iran, as well as the co-existence of pagan and Christian architecture.

History

Plan of the Uplistsikhe territory
Uplistsikhe is identified by archaeologists as one of the oldest urban settlements in Georgia. Strategically located in the heartland of ancient kingdom of Kartli (or Iberia as it was known to the Classical authors), it emerged as a major political and religious center of the country. The town’s age and importance led medieval Georgian written tradition to ascribe its foundation to the mythical Uplos, son of Mtskhetos, and grandson of Kartlos.[1]

With the Christianization of Kartli early in the 4th century, Uplistsikhe seems to have declined in its importance and lost its position to the new centers of Christian culture – Mtskheta and, later Tbilisi. However, Uplistsikhe reemerged as a principal Georgian stronghold during the Muslim conquest of Tbilisi in the 8th and 9th century. The Mongol raids in the 14th century marked the ultimate eclipse of the town; it was virtually abandoned, and only occasionally used as a temporary shelter in times of foreign intrusions.

Architecture

The cave cluster in Uplistsikhe’s central part
The Uplistsikhe complex can tentatively be divided into three parts: south (lower), middle (central) and north (upper) covering an area of approximately 8 hectares. The middle part is the largest, contains a bulk of the Uplistsikhe rock-cut structures, and is connected to the southern part via a narrow rock-cut pass and a tunnel. Narrow alleys and sometimes staircases radiate from the central “street” to the different structures.[1]

The majority of the caves are devoid of any decorations, although some of the larger structures have coffered tunnel-vaulted ceilings, with the stone carved in imitation of logs. Some of the larger structures also have niches in the back or sides, which may have been used for ceremonial purposes.

At the summit of the complex is a Christian basilica built of stone and brick in the 9th-10th centuries. Archaeological excavations have discovered numerous artifacts of different periods, including gold, silver and bronze jewellery, and samples of ceramics and sculptures. Many of these artifacts are in the safekeeping of the National Museum in Tbilisi.

Several parts of the most vulnerable areas were completely destroyed by an earthquake in 1920. The stability of the monument remains under substantial threat, prompting the Fund of Cultural Heritage of Georgia (a joint project of the World Bank and Government of Georgia) to launch a limited program of conservation in 2000.[2] The Uplistsikhe cave complex has been on the tentative list for inclusion into the UNESCO World Heritage program since 2007.

Uplistsikhe

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

უფლისციხე — კლდეში ნაკვეთი ქალაქი, კავკასიის ერთ-ერთი უძველესი დასახლება და საქალაქო ცენტრი. მდებარეობს ქ. გორის აღმოსავლეთით მე-10 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას.

წერილობით წყაროებში პირველად VII საუკუნეში იხსენიება. უფლისციხესა და მის შემოგარენში დაცულია არქეოლოგიურ და ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა ჯგუფი, რომელთაგან უძველესი ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისაა და მტკვარ-არაქსის კულტურის წრეს განეკუთვნება (ნამოსახლარები ლაშეთხევში, გუდაბერტყაზე, გორთან). შუა ბრინჯაოს ხანის მიწურულისაა ყათლანიხევის გორასამოსახლოს ქვედა ფენა

ძეგლის აღწერა
გვიანდელი ბრინჯაოს ადრეულ საფეხურზე უნდა იყოს ათვისებული ქვიშაქვების მასივი. ძველი წელთაღრიცხვით I ათასწლეულის I ნახევრიდან იქმნებოდა უფლისციხის ხუროთმოძღვრული კომპლექსი, რომლის ძირითადი ნაწილი უმთავრესად გამოკვეთილია ადრინდელი ანტიკური (ძველი წელთაღრიცხვით VI-IV საუკუნეები) ხანაში. გვხვდება შუა საუკუნის კლდეში ნაკვეთი კომპლექსი. შედარებით უკეთაა დაცული შიდა ქალაქი (ფართობი 4 ჰა), რომელიც მთელი ძეგლის კომპოზიციურ ცენტრს წარმოადგენს. შიდა ქალაქი დასავლეთი და სამხრეთი მხრიდან ბუნებრივადაა დაცული. აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი მხრიდან კი იცავდა კლდეში გაჭრილი დიდი თხრილი, რომელსაც შიდა მხარეს ოთხკუთხაკოშკებიანი განიერი კედელი მიუყვებოდა (შემორჩენილია კლდეში ნაკვეთი ფოსოები).

საფორტიფიკაციო კედლების ქვედა ნაწილი ნაგები ყოფილა კიდეებშემოთლილი (რუსტებიანი) ქვათლილებით, ხოლო ზედა — ალიზის აგურით. სამხრეთ მხარეს მდინარე მტკვარზე ეშვებოდა კლდეში გაჭრილი დიდი გვირაბი. იქვე, სამხრეთ უბანში, გაკეთებული იყო შიდა ქალაქის მთავარი შესასვლელები, მ.შ. მცირე კლდეკარი. შიდა ქალაქი დასერილია კლდეში ნაკვეთი ქუჩების ქსლით, მათგან ერთი მაგისტრალურია, ხოლო დანარჩენი — გვერდითი. გამოქვაბულები განლაგებულია ცალკე ჯგუფებად, ზოგი ერთმანეთთან დაკავშირებულია ფართო გასასვლელებით. ქალაქის ზემო ნაწილში განლაგებული დარბაზების კომპლექსიდან აღსანიშნავია კლდეში ნაკვეთი დიდი დარბაზი, რომლის ნახევარწრიული კამარა დამუშავებულია კლდეშივე ნაკვეთი რვაკუთხა კესონებით.

 

დაგეგმარება
დაგეგმარების მხრივ აღსანიშნავია დაახლოებით ერთი სქემით განლაგებული კომპლექსები: ეზო, წინიდან პორტალის მსგავსი ღია სადგომი, სიღრმეში კი სიგრძივი (თუ ერთი ან ორი ოთახია) ან სიგრძივი და განივი ღერძების მიხედვით (თუ ოთახთა რაოდენობა მეტია) დაჯგუფებული ოთახები. ეს კომპლექსები თავისი სტრუქტურებით ვანის სამეფოში გავრცელებულ გამოქვაბულებს ენათესავება. უფლისციხის გამოქვაბულთა ერთი ნაწილი შუა საუკუნეებს განეკუთვნება. ზოგი დარბაზის ბრტყელი გადახურვა კოჭებიანი ჭერის მსგავსად არის დამუშავებული და ქართული ხალხური არქიტექტურაში ცნობილ კონსტრუქციებს უნდა ასახავდეს. უფლისციხის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე აღმართულია აგურით ნაგები სამეკლესიიანი ბაზილიკა, რომელიც სტილისტიკური ნიშნებით IX-X საუკუნეებს მიეკუთვნება. იგი თითქმის თავდაპირველი სახით არის შემონახული. შუა ნავი გვერდით ნავებზე მაღალია. სამივე ნავი დასაველთით გაერთიანებულია ნართექსით, გადახურულია კრამიტით. მთავარი შესასვლელია სამხრეთიდან. ნართექსს დამოუკიდებელი კარი აქვს და მთავარ ნავს დასავლეთიდან უკავშირდება. სასიმაგრო თხრილის გარეთ გაშლილი ყოფილა გარე ქალაქი, რომელიც ძლიერ დაზიანებულია. შიდა ქალაქის ჩრდილოეთით 700-800 მ-ზე დაცულია უფლისციხის დიდი კლდეკარი, რომელიც ძველ ამიერკავკასიის ძირითადი სავაჭრო მაგისტრალის ერთ-ერთ უდიდეს საგზაო ნაგებობას წარმოადგენდა (სიგრძე – 150 მ, სიმაღლე 10 მ, სიგანე – 2 მ).

უფლისციხის დასავლეთით, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირის გაყოლებით, დაცულია გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის წარმართული სალოცავის ნანგრევები ყათლანიხევის ბიცვზე, ამავე დროის სამაროვანი სოფ. უფლისციხეში, ანტიკური ხანის რამდენიმე დაბა და სამაროვნები, შუა საუკუნის ნასოფლარები, სამაროვნები და სახიზნები, ხოლო შიდა ქალაქის აღმოსავლეთით — შუა საუკუნეების კლდეში ნაკვეთი საწნახლები და გზის ნაწილი. უფლისციხესა და სასოფლო გარეუბნის მეურნეობაზე გარკვეულ წარმოდგენას ფვაძლევს არქეოლ. გათხრებით გამოვლენილი აგრარული კულტების სალოცავი, კლდეში ნაკვეთი საწნახლები, მარნები, ვაზის სასხლავი დანები, ბრინჯაოსა და კაჟის ნამგლები, რკინის სახნისი, კევრები, ყურძნის წიპწები და ა.შ. ხელოსნური ნაწარმის სიმრავლე, მრავალფეროვნება და მხატვრული სინატიფე უფლისციხეს ძველი დროის ხელოსნური წარმოების მნიშვნელოვან ცენტრად წარმოგვიდგენს.

უფლისციხე

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Scroll to top